16 - عمارات جنوبى زاينده‌رود در ايام صفويّه مقابل عمارات و باغهاى دولتى ساحل شمالى زاينده‌رود در ساحل جنوب آن هم غير از باغهاى سابق الذكر چند دست عمارت عالى بوده كه تفرّجگاه سلاطين محسوب مىشده . اهمّ آنها عمارت هفت دست و آينه‌خانه و نمكدان است كه فقط امروز اسم آنها در زبان مردم باقى است و چنان ويران و نابود شده كه تعيين محل حقيقى آنها هم اشكال دارد . هفت دست ، هفت دستگاه عمارت بوده است در كنار زاينده‌رود در جانب غربى باغ موسوم به سعادت‌آباد و در مقابل آن . در ساحل شمالى رودخانه باغ ديگرى قرار داشته به نام باغ درياچه كه آن دو را پلى به هم وصل مىكرده به نام پل جوئى ( گويا به آن جهت كه جوى آبى از روى آن مىگذشته ) و در شمال باغ مزبور عمارت ديگرى ساخته بودند به نام عمارت آينه يا آينه‌خانه كه گويا اندرونى هفت دست بوده ، و [ 52 ] در همين نزديكى عمارت ديگرى هم وجود داشته به اسم نمكدان يا كلاه فرنگى كه گويا به شكل نمكدان ساخته شده بوده . باغ سعادت‌آباد و عمارات جنوبى زاينده‌رود از بناهاى شاه عباس ثانى بوده و معروف چنين است كه يك قسمت از حرم او در اين باغ منزل داشته و گاهى شاه سرّا از روى پل جوئى از عمارات دولتى ساحل شمالى زاينده‌رود به عمارات جنوبى مىآمده است . به‌هرحال حاليه از آن عمارات دلفريب زيبا كه تمام در و ديوار آنها منقّش و مزيّن بوده و تصوير بعضى از آنها در كتب مسافرين فرنگى آن ايام ديده مىشود ديوار خرابه‌اى هم برپا نيست . ظل السلطان با شدّادى غريبى آنها را با خاك يكسان كرده و سنگهاى مرمر آن را براى ساختن باغ نو خود به اصفهان آورده است . هنوز پاره‌اى از تصاوير و نقاشيهاى آن عمارات در كليساى ارامنهء جلفا به يادگار هست . هركس همان قطعه‌پاره‌هاى باقيمانده را ببيند و گرانى و عظمت همانها را در نظر آرد خواهد دانست كه خود عمارات به چه نفاست و امتيازى بوده و ويران‌كنندهء آن‌چه جنايتى را مرتكب شده است .